0

روش های درس خوانی

چگونه مطالعه کنیم ؟

سپتامبر 16, 2016 در 8:50 ب.ظ توسط

چگونه مطالعه كنیم؟
شما مى‏خواهم كه یك روش صحیح مطالعه را به من بیاموزید؛ زیرا با اینكه درس زیاد مى‏خوانم، باز هم نمره‏ هاى خوبى نمى‏گیرم و درسى را كه مى‏خوانم فردا آن را به خوبى به یاد نمى آورم و براى امتحان هم نباید كمتر از 2 بار بخوانم؛ زیرا اگر یك بار بخوانم، فراموش مى‏كنم. از شما خواهش مى‏كنم كه مرا در روش صحیح راهنمایى كنید تا بتوانم در درس‏هایم موفق باشم.

یك مطالعه موفق، باید در حال آرامش و بدون اضطراب صورت بگیرد تا رضایت بخش و ثمربخش باشد. براى این كه به این سؤال شما پاسخ كاملى داده باشیم، برخى از نكات مهم و كلى را درباره مكان، روش، كارآیى، تمركز و سرعت مطالعه به ترتیب، بیان مى‏كنیم تا با به كارگیرى آنها، مشكل خود را برطرف كنید.

مكان مطالعه‏
دكتر فیل ریس، در كتاب «500 نكته درباره مطالعه» و دكتر عین الله خادمى در كتاب «مطالعه روشمند» چنین نوشته ‏اند:
1. برخى افراد ترجیح مى‏دهند در سكوت مطالعه كنند و برخى در سروصدا. بعضى صندلى راحتى را مى‏پسندند و بعضى دراز كشیدن یا نشستن رسمى را. اصلاً وسواس به خرج ندهید و در هر حالتى كه راحت‏تر هستید، مطالعه خود را آغاز كنید.
2. اگر مكان مطالعه شما كمى آشفته و به هم ریخته است، مرتب كردن آن را به نیم ساعت پس از مطالعه موكول كنید؛ زیرا در این صورت، در حین مرتب كردن اتاق، به مطالبى كه مطالعه كرده‏ اید، فكر خواهید كرد و زمان مفیدى را از دست نخواهید داد.

3. گاهى اوقات از مكان‏هاى استثنایى و هیجان‏ انگیز استفاده كنید تا مطلبى كه مطالعه مى‏كنید، همراه آن خاطره در ذهن شما ماندگار شود؛ مثلاً در یك شب بارانى با یك چتر و یك چراغ قوه زیر باران روید و مطلب را مطالعه كنید و یا در یك مكان تاریخى و قدیمى، به تفكر و مطالعه در مورد مطلب مورد علاقه خود بپردازید.
4. اگر امكان داشته باشد، موضوع مورد مطالعه شما با مكانى كه انتخاب مى‏كنید، هماهنگى و سنخیت داشته باشد. این كار، به افزایش بهره ‏ورى شما كمك بسیار مى‏كند. این هماهنگى، شامل ابزار و لوازم مورد نیاز نیز مى‏شود.
5. قبل از انتخاب محل مطالعه خود، چند خصوصیت مهم و ایده ‏آل را براى مكان مطالعه، در ذهن خود فهرست كنید تا راحت‏تر بتوانید آن را بیابید.
6. در مكان مطالعه شما، باید راهى براى خیره شدن به دور دست وجود داشته باشد؛ زیرا توقف در مطالعه و چشم دوختن به بى‏نهایت، در افزایش كارآیى مطالعه بسیار سودمند است؛ حداقل گاهى به سقف اتاق خیره شوید.
7. هیچ گاه مطالعه خود را به حضور در مكان خاصى مشروط نكنید؛ زیرا در این صورت بهانه‏ اى مى‏یابید تا در سایر مكان‏ها از مطالعه بگریزید. به یاد داشته باشید كه در حقیقت، «مكان مطالعه، جایى است كه شما هستید».
8. دقت كنید كه میزان نور، دماى محیط، شكل صندلى و سایر شرایط، در مكان مطالعه شما به گونه‏ اى نباشند كه شما را خواب آلوده كنند.
9. تهویه خوب و اكسیژن زیاد در مكان مطالعه، شرطى حیاتى است.
روش مطالعه‏
1. به قول آدریل جانسون، خوب كتاب خواندن را نمى‏توان از خواص مادرزادى دانست. براى قرائت، بدون شك، پرورش خاصى لازم است.
2. بهترین روش كتاب‏خوانى، روشى است كه خواننده در این كار بتواند زیبایى‏هاى چیزى را كه مى‏خواند، دریابد و به هنگام لزوم، معایب آنها را بفهمد و این از راه پرورش و ممارست حاصل مى‏گردد.
3. در معانى كلماتى كه براى نخستین بار مى‏بینید، دقت كنید. بیهوده تصور نكنید كه سیاق مطلب، آن معانى را براى ما كشف مى‏كند. همان زمان، بهترین وقت براى رفتن به سراغ فرهنگ لغت است.
4. امیل فاگه، نویسنده فرانسوى، عقیده دارد كه باید در خواندن كتاب استقامت داشته باشیم. استقامت، لجاجت نیست؛ بلكه نوعى بردبارى است كه ذوق ما را مى‏پرورد و درك ما را عمیق مى‏كند.
5. مون تنى، دانشمند شهیر فرانسوى، درباره انتخاب كتاب و روش كتاب‏خوانى نظریه اى بسیار بدیع و زیبا دارد. یكى از این عقاید، آن است كه براى وصول به عمق معناى یك كتاب خوب، باید آن را دوبار بخوانیم و با آن ارتباط دائمى داشته باشیم. یك اثر پربها، ما را مدت‏ها سعادتمند مى‏سازد. ما نمى‏توانیم با یك بار خواندن، به این درجه از خوشبختى برسیم؛ هر چند در این یك‏بار، دقت فوق العاده به كار بریم.
6. همچنین وى معتقد است كه اگر بخواهیم از كتابى كه خوانده‏ ایم، نظر صحیحى پیدا كنیم، باید درباره آن گفت‏گو كنیم. كتاب‏هاى خوب، افق گفتگوهاى پرثمر را به روى ما مى‏گشایند و این، همان چیزى است كه ما آن را مباحثه مى‏نامیم.
7. در كتاب «500 نكته درباره مطالعه» آمده است: یكى از روش‏هاى خوب مطالعه، استفاده از یادداشت بردارى است. فقط توجه كنید كه به جاى یادداشت، رونویسى نكنید! طرح‏هاى گوناگون بریزید؛ نكات مهم یادداشت را برجسته‏ تر بنویسید و اگر مطلبى را درك نمى‏كنید، به صورت سؤال یادداشت بردارید.
8. در كتاب «روش‏هاى تسریع در خواندن و درك» پیشنهاد شده است كه هنگام مطالعه، ابتدا خلاصه مطلب را كه اغلب در ابتداى مقاله یا كتاب آمده است، بخوانید؛ سپس عنوان‏ها و فهرست اجمالى كتاب را مطالعه كنید و بعد چند سطر از ابتداى هر عنوان را مطالعه كنید؛ زیرا مهم‏ترین مطالب، معمولاً در همین خطوط ابتدایى هستند و سرانجام سایر توضیحات و تفاسیر كتاب را بر اطلاعات خود بیفزایید.
9. از همان زمان مطالعه، براى به كار بستن آن چه مى‏آموزید، برنامه‏ریزى كنید. به قول تولد، «مطالعه و عمل نكردن، مانند شخم زدن و بذر نپاشیدن است».
10. بیكن جمله زیبایى در این باره دارد؛ «برخى كتاب‏ها را باید چشید؛ بعضى دیگر را باید بلعید و قلیلى را هم باید جوید و هضم كرد.

كارآیى مطالعه‏
1. كیفیت مطالعه را بالا ببرید؛ به روخوانى سطحى در حالت پراكندگى فكر قناعت نكنید و با مفهوم و معناى مطلب، ارتباط برقرار سازید تا آن چه را كه مورد نیاز است، به خوبى درك كنید.
2. حجم مطالعه، حواس شما را پرت نكند؛ مطالعه بیشتر و سریع‏تر، تنها بهانه ‏اى براى بیشتر دانستن است؛ پس ابتدا آن چه را مى‏خواهید بدانید و بفهمید، برداشت كنید و آن گاه با كلمات «سرعت» و «بیشتر» وسوسه شوید.
3. قبل از آن كه از موضوع اصلى كتاب منحرف شوید و به مطلب دیگرى بپردازید، قسمت‏هایى را كه دوست دارید به خاطر بسپارید، مشخص كنید.
4. حتماً براى مطالعه خود برنامه ‏ریزى داشته باشید. این كه قصد یادداشت بردارى دارید یا خیر، در مورد چه موضوعى باید تمركز كنید، چه سؤالاتى در ذهن دارید كه در این كتاب جواب آنها را مى‏جویید و…، همه باید از قبل برنامه‏ ریزى شده باشند.
5. باید كتابى كه مطالعه مى‏كنید، مختص به خود شما باشد تا به راحتى در آن علامت‏گذارى و نكته نویسى كنید. استفاده از مداد یا ماژیك رنگى، به شما امكان مى‏دهد تا در مراجعه مجدد به كتاب، بهره بیشترى ببرید؛ هر چند نباید این خطوط رنگى، استفاده شما را از سایر خطوط كتاب كاهش دهد.
6. هنگام مطالعه، همواره یك قلم در دست داشته باشید؛ زیرا مطالعه، آنگاه كارآیى مطلوب مى‏یابد كه همراه با مطالعه سؤالات، ذهن خود را با آموزه ‏هاى كتاب تطبیق دهید و در حاشیه آن یادداشت كنید.
7. میان مطالعه و سایر كارهاى خود، تعادلى به وجود آورید تا هم از خواندن خسته نشوید و هم تجربه و عمل را به بهره‏ ورى مطالعه خود بیفزایید.
8. مطالعه پراكنده، با موضوعات گوناگون و متناقض، موجب كاهش بهره‏ ورى شما مى‏شود؛ سعى كنید در نوع كتابى كه براى مطالعه انتخاب مى‏كنید، مطالعات قبلى خود را در نظر آورید تا نظم فكرى شما به هم نخورد.
9. اگر بتوانید از هر كتابى كه مى‏خوانید، نكات مهم و كلیدى آن را خلاصه بردارى كنید، بر كارآیى مطالعه شما مى‏افزاید. این راهكار، آنگاه ارزشمندتر مى‏شود كه خواننده به زبان و عبارات خودش، مطالب را یادداشت كند.
10. به یاد داشته باشید كه علاقه و انگیزه، در مورد مطلبى كه براى مطالعه انتخاب كرده ‏اید، به بهره ‏ورى شما از آن چه مى‏خوانید، بسیار مى‏افزاید.
11. گاهى قرار دادن یك پاداشِ مشروط براى مطالعه حجم خاصى از كتاب، به هیجان و لذت مطالعه مى‏افزاید و نوعى اثر تشویقى بر فرد مى‏گذارد. این پاداش‏ها، مى‏تواند دیدن یك برنامه تلویزیونى، رفتن به مكانى خاص، انجام یك فعالیت مورد علاقه یا حتى خوردن یك خوراكى مورد علاقه باشد؛ مشروط بر این كه میزان تعیین شده، مطالعه شده باشد.
12. رنگ كاغذ، رنگ قلم، نحوه نشستن، فاصله چشم با كتاب، نور محیط و سایر شرایط مكانى نیز در كارآیى مطالعه شما كاملاً مؤثرند.

تمركز مطالعه‏
دكتر خادمى در كتاب «مطالعه روشمند»، نكاتى را براى ایجاد تمركز حواس لازم مى‏داند كه عبارتند از:
1. علاقه به موضوع مورد مطالعه، یكى از علل مهم ایجاد تمركز و دقت در حین مطالعه است.
2. هماهنگى اراده و تخیل نیز در این رابطه كارساز است؛ به عبارت دیگر، چشمان فرد بر صفحه كتاب و افكارش در حال پرواز به دور دست‏ها نباشد.
3. برخى مسائل جسمى و روحى نیز مى‏توانند تمركز فرد را بر هم بزنند؛ مانند گرسنگى، تشنگى، بیمارى، نگرانى و اضطراب.
4. برخى مسائل محیطى نیز از عوامل برهم زننده تمركزند؛ مانند سروصداى زیاد، نور زیاد یا كم، لباس نامناسب و… .
آقاى حق جو در كتاب «روش‏هاى تسریع در خواندن و درك»، چند نكته مهم دیگر را نیز بر این فهرست مى‏افزاید كه عبارتند از:
5. یكى از مهم‏ترین عوامل بر هم خوردن تمركز، عجله و شتاب است. این حالت، سطح مطالعه را كاهش مى‏دهد و تمركز را بر هم مى‏زند.
6. یكى از مسائل قابل توجه دیگر، سنگینى معده و سیرى بیش از حد است و به قول حضرت رسول اكرم صلى‏الله‏ علیه‏ وآله، «پرى معده و سیرى زیاد، به وجود آورنده حماقت است». این، همان خواندن و نفهمیدن و به عبارتى، عدم تمركز و عدم ارتباط، با مفهوم كتاب است.
7. انتخاب زمان مناسب، از عوامل ایجاد تمركز است؛ مثلاً پس از استراحت، خصوصاً در صبحگاهان، بهترین حالت تمركز و ساعات خستگى و كسالت، نامناسب‏ترین اوقات، براى تمركزند؛ البته در صبحگاهان، لازم است قدرى ورزش كنید تا بدن آمادگى لازم را به دست آورد.
8. نظم و انضباط در نوع، ساعت و مكان مطالعه، همگى از عوامل ایجاد كننده تمركز مى‏باشند.

سرعت مطالعه
1. دكتر فیل ریس پیشنهاد مى‏كند كه اگر قصد دارید سرعت مطالعه را افزایش دهید، حتماً ابتدا به فهرست كتاب نظرى دقیق بیندازید تا نسبت به موضوعات كلى كتاب آگاهى پیدا كنید.
2. تند خوانى، همیشه مناسب نیست و در مطالبى كه به تعمق و تأمل نیاز دارد، اصلاً نباید به كار گرفته شود.
3. مغز ما همیشه تندتر از بیان ما كلمات را دریافت مى‏كند؛ براى افزایش سرعت، سعى كنید عادت بلند خوانى كتاب را ترك كنید.
4. تمرین كنید تا به جاى درك لغت به لغت یك جمله، به درك گروهى لغات عادت كنید.
5. به نظر نویسنده كتاب «تسریع در خواندن و درك»، یكى از عوامل كندخوانى، برگشت است؛ یعنى آن كه فرد مرتب نگاه خود را به خطوط پیشین بر گرداند. این كار، تمركز فرد را از میان مى‏برد و وقت زیادى را تلف مى‏كند. هنگام مطالعه، چشم باید به طور مستقیم و به موازات صفحه حركت كند و از پریدن به سطرهاى بالا و پایین، دورى جوید.
6. كسانى كه با انگشت خط مورد مطالعه را دنبال مى‏كنند، باید این عادت را ترك كنند؛ زیرا در تند خوانى، فقط چشم كار مى‏كند، نه دست و زبان.
7. نویسنده كتاب «مطالعه روشمند»، بر این باور است كه حتى تكان دادن سر هنگام مطالعه، از سرعت مطالعه مى‏كاهد؛ پس بهتر است كه این گونه بگوییم: در تند خوانى، فقط چشم كار مى‏كند؛ نه دست، نه زبان و نه سر. براى دیدن همه صفحه كتاب، اصلاً به حركت سر نیازى نیست؛ صفحه، خود در دامنه بینایى قرار دارد.
8. وى از مشكل دیگرى به نام «خالى خوانى» نام مى‏برد كه عبارتست از: سرگردانى چشم در حاشیه سفید كتاب یا لابه‏ لاى خطوط و یا هر قسمت غیر مفید صفحه. این حالت را دیدن غیر مفید نیز مى‏گویند و موجب كاهش سرعت مطالعه مى‏شود.
9. حتى نوع ورق زدن نیز به صرفه‏ جویى در وقت كمك مى‏كند. ورق زدن درست آن است كه با دست چپ واز گوشه بالایى صفحه صورت گیرد و چند لحظه قبل از پایان صفحه، دست براى ورق زدن آماده باشد. كسانى كه با دست راست و از گوشه پایینى صفحه ورق مى‏زنند، از سرعت و تمركز خود مى‏كاهند .

برچسب‌ها, , , , , , ,

پاسخ دهید